Een hybride warmtepomp bespaart pas echt gas als de warmtepomp het grootste deel van het stookseizoen zelf draait. Wie de thermostaat ’s nachts naar vijftien graden zet en ’s ochtends in één keer naar eenentwintig, dwingt de cv-ketel juist aan het werk, want de warmtepomp haalt zo’n sprong niet bij. Het systeem werkt dus het best als je weet wie wanneer de verwarming overneemt en je thermostaat daar rustig op meebeweegt.
Een hybride warmtepomp is een lucht/water-warmtepomp die op je bestaande cv-installatie is aangesloten en samenwerkt met je cv-ketel, en de winst zit in de regeling: wie levert de warmte, de pomp of de ketel? Een thermostaat voor je warmtepomp geeft die regeling een rustige, duidelijke vraag, en slimme radiatorknoppen zorgen dat elke kamer niet meer warmte vraagt dan nodig.
Hoe werkt een hybride warmtepomp?
De buitenunit onttrekt warmte aan de buitenlucht, ook als het vriest, en draagt die via een koudemiddelcircuit over aan het verwarmingswater van je woning. Per kilowattuur stroom levert dat ruwweg drie tot vier kilowattuur warmte op, en daarom is een warmtepomp zuiniger dan alleen gas stoken. Het water hoeft daarvoor niet kokend heet te zijn: een warmtepomp werkt het efficiëntst met een aanvoertemperatuur van ongeveer dertig tot vijfenvijftig graden, waar een cv-ketel gewend is aan zestig tot tachtig.
De cv-ketel blijft intussen staan. Een regelaar kijkt naar de buitentemperatuur en de vraag van de thermostaat en kiest wie de warmte levert. Zie de installatie als een voetbalteam met een vaste basisspeler en een wisselspeler: de warmtepomp speelt het grootste deel van de wedstrijd, de ketel gaat erin als het zwaar wordt. Volgens Milieu Centraal scheelt dat ongeveer zestig tot zeventig procent aan aardgas voor verwarming.
Wanneer springt de cv-ketel bij een hybride warmtepomp?
Er zijn drie momenten. Bij strenge vorst, als de warmtepomp minder rendement haalt. Bij snel opwarmen, bijvoorbeeld als je de thermostaat in één keer een paar graden omhoog zet. En voor warm tapwater: in de meeste hybride systemen verzorgt de ketel het douche- en kraanwater, tenzij er een voorraadvat bij zit. Ook in de zomer, als de verwarming uit staat, levert de ketel dus gewoon je warme water.
Het exacte schakelpunt verschilt per installatie. Sommige regelaars schakelen op een vaste buitentemperatuur, andere vergelijken de actuele kosten van stroom en gas. Laat je installateur uitleggen welke strategie jouw installatie volgt, want dit punt bepaalt hoeveel gas je uiteindelijk bespaart.
Hybride warmtepomp of lucht/lucht-warmtepomp?
Een hybride warmtepomp is een lucht/water-warmtepomp: de buitenunit verwarmt water, en dat water stroomt door je bestaande cv-installatie met radiatoren of vloerverwarming. Daardoor werkt de pomp samen met de cv-ketel, die gas blijft gebruiken zodra de pomp het niet alleen afkan. Een lucht/lucht-warmtepomp, in de praktijk een airco met verwarmfunctie, heeft geen verbinding met de cv. Een binnenunit blaast warme lucht de ruimte in, zonder water en zonder gas, en warm tapwater levert hij niet.
Dat maakt de aanschaf van een lucht/lucht-systeem aanzienlijk goedkoper, maar het verschil zit ook in de subsidie en in het bereik. Voor een hybride warmtepomp kun je ISDE aanvragen, voor een lucht/lucht-warmtepomp niet, want RVO rekent die tot de airco’s. En je verwarmt alleen de ruimtes waar een binnenunit hangt, tenzij de woning open genoeg is om de warme lucht te laten doorstromen. Beide systemen verbruiken meer stroom dan een cv-ketel alleen, wat ze extra interessant maakt als je zonnepanelen hebt. De slimme regeling in dit artikel gaat verder over de hybride variant, omdat een thermostaat en radiatorknoppen daar het verschil maken.
Split, monoblock en all-electric-ready
Bij een split-systeem staan een buitenunit en een binnenunit die met koudemiddelleidingen verbonden zijn. Een monoblock zit volledig in één buitenunit en stuurt alleen water naar binnen, zodat er geen koudemiddel in huis komt. Past er geen buitenunit bij je woning, dan bestaat er ook een warmtepomp zonder buitenunit. Wie nu al vooruit denkt, kiest een all-electric-ready uitvoering: een pomp met genoeg vermogen om later zonder ketel te werken, met ruimte voor een voorraadvat voor warm water. Let daarbij op modulatie tot onder de twee kilowatt, anders slaat de pomp in het voor- en najaar te vaak aan en uit. Een buffervat helpt dat voorkomen.
Voor welke woning past een hybride warmtepomp?
Een hybride warmtepomp past het best bij een woning met redelijke isolatie en een verwarmingssysteem dat ook bij lagere watertemperatuur genoeg warmte kwijtkan. Is de isolatie slecht, dan springt de ketel zo vaak bij dat de besparing tegenvalt, en is het slimmer om eerst te isoleren. Hetzelfde geldt voor radiatoren die te klein zijn: met water van veertig graden krijgen ze de kamer niet warm, dus de ketel moet het overnemen. Grotere radiatoren of radiatoren met een ventilator lossen dat vaak op. Woningen van na 1992 met HR++-glas kunnen bovendien vaak direct een volledig elektrische warmtepomp overwegen.
Minder geschikt is een hybride systeem in gestapelde woningen zonder ruimte voor een buitenunit en in woningen die binnen vijf jaar op een warmtenet komen. Dan is de hybride tussenstap minder logisch.
Hybride warmtepomp of all-electric?
| Kenmerk | Hybride warmtepomp | All-electric warmtepomp |
|---|---|---|
| Cv-ketel | Blijft staan en springt bij | Verdwijnt |
| Gasaansluiting | Blijft nodig | Kan worden afgesloten |
| Warm tapwater | Meestal via de ketel | Via een voorraadvat of warmtepompboiler |
| Isolatie en radiatoren | Redelijke isolatie volstaat meestal | Goede isolatie en een lage aanvoertemperatuur gewenst |
| Ingreep in huis | Beperkt | Groter |
| Stroomvraag op koude dagen | De ketel vangt de koudste uren op | De pomp levert alle warmte |
Wat beide varianten kosten, zet het artikel over de kosten van een warmtepomp naast elkaar, inclusief wat er vaak niet in de offerte staat.
Subsidie voor een hybride warmtepomp: let op de voorwaarden
Voor de ISDE-subsidie moet de warmtepomp nieuw zijn en door een bouwinstallatiebedrijf worden geïnstalleerd, zelf installeren is niet toegestaan. De woning moet bovendien van vóór 2019 zijn en je vraagt de subsidie aan binnen 24 maanden na installatie. De bedragen staan in dat kostenartikel.
De nadelen van een hybride warmtepomp en wat je eraan doet
Twee systemen om af te stellen en te onderhouden
Een hybride installatie bestaat uit twee systemen die op elkaar afgestemd moeten zijn. Warmtepomp en ketel krijgen elk onderhoud, en een goede inregeling van vermogen en watercircuit bepaalt of de pomp het werk doet of de ketel te snel aanslaat. Kies daarom een gecertificeerd installatiebedrijf en vraag na hoe het schakelpunt is ingesteld. Reken op een levensduur van ongeveer vijftien jaar.
Het gas blijft bij een hybride warmtepomp
Je blijft aangesloten op het gasnet, en de ketel gebruikt gas op de koudste dagen en voor warm tapwater. Daarom noemen veel voorlichters een hybride warmtepomp een tussenstap. De winst is wel reëel: ongeveer zestig tot zeventig procent minder gas voor verwarming en ruim dertig procent minder CO2-uitstoot. Het kabinet wil dat wie vanaf 2029 een gasketel moet vervangen standaard een slimme hybride warmtepomp krijgt. Wat daarover bekend is, lees je in het artikel over hybride warmtepomp verplicht vanaf 2029. Het is nog geen wet.
Meer stroomverbruik en pieken op koude avonden
Een warmtepomp draait op stroom, dus je elektriciteitsverbruik stijgt flink terwijl je gasverbruik daalt. Zonnepanelen compenseren dat voor een deel. Op koude avonden, als de oven aan staat en de auto laadt, kan de aansluiting krap worden. Bij een hybride systeem vangt de ketel de koudste uren op, wat de piek beperkt.
Ruimte en geluid van de buitenunit
Een hybride installatie heeft ruimte nodig voor een buitenunit en een binnenunit naast de ketel. De ventilator van de buitenunit maakt geluid in het stookseizoen, en voor het geluid op de erfgrens gelden regels. Een plek weg van slaapkamerramen en de erfgrens beperkt de meeste klachten, en een geluiddempende omkasting is een optie.
Radiatoren die niet meewerken
Een warmtepomp werkt het zuinigst met water van dertig tot vijfenvijftig graden. Zijn je radiatoren daar te klein voor, dan wordt de woonkamer met water van veertig graden niet behaaglijk en pakt de ketel het over. Grotere radiatoren helpen, en slimme sturing voorkomt dat je onnodig hoge temperaturen vraagt.
Een hybride warmtepomp slim aansturen met thermostaat en radiatorknoppen
Rustig stoken in plaats van pieken
De regel is eenvoudig: hoe kleiner de temperatuursprong, hoe langer de warmtepomp aan het roer blijft. Een nachtverlaging van vijf graden werkt daarom averechts, want het opwarmen in de ochtend is precies het moment waarop de ketel aanslaat. Beter is een verlaging van een halve tot een hele graad en geleidelijke stappen bij het opwarmen. In het schema van je thermostaat betekent dat: begin eerder en laat de temperatuur langzaam oplopen.
Een slimme thermostaat voert dat schema voor je uit, mits hij overweg kan met je installatie. De tado° Wired Smart Thermostaat X ondersteunt OpenTherm en relais, kan met cv-ketels en warmtepompen overweg en staat te boek als geschikt voor hybride warmtepompen. Dat is geen detail: de thermostaat geeft de vraag door en de regelaar van je hybride installatie bepaalt zelf of de pomp of de ketel levert. Controleer vooraf bij je installateur welke aansluiting jouw regelaar verwacht.
Wie later naar all-electric stapt, kan met de tado° Warmtepomp Optimizer X rechtstreeks met de warmtepomp communiceren, ook zonder bestaande kamerthermostaat. Met het optionele Balance-abonnement volgt hij een dynamisch energietarief en verwarmt hij vooral als stroom goedkoop is. Meer over slim stoken lees je in het artikel over stookkosten verlagen met een slimme thermostaat.
Elke kamer zijn eigen temperatuur
De woonkamer op twintig graden, de slaapkamer lager en de logeerkamer vrijwel uit: met radiatorknoppen stel je dat per kamer in. Voor een hybride warmtepomp heeft dat een bijkomend voordeel, want kamers die minder warmte vragen, hoeven de installatie niet onnodig te laten opschalen. Laat wel voldoende radiatoren open staan, want een warmtepomp heeft een minimale waterstroom nodig. Je installateur weet hoeveel radiatoren minimaal open moeten blijven.
Radiatorknoppen zijn er voor elk ecosysteem. Eve Thermo werkt via Matter en Thread en past daarmee in een Apple Home-huis, en Aqara en TP-Link bieden complete startersets met een bridge. Wie met Homematic IP werkt, combineert radiatorknoppen met raamcontacten, zodat de radiator dichtgaat zodra het raam opengaat. Welke knop bij welk huis past, lees je in het overzicht van de beste slimme radiatorknoppen.
Meten wat warmtepomp en ketel echt doen
Zonder cijfers blijft het gokken of de ketel te vaak aanslaat. Een slimme stekker met energiemeting laat zien wat losse apparaten verbruiken, zoals de Tapo P110 of de Eve Energy. De warmtepomp zelf sluit je daar niet op aan, die hangt aan een eigen groep. Voor het verbruik van de hele woning koppel je een interface aan de digitale meter, bijvoorbeeld de Homematic IP interface voor digitale stroommeters. Er bestaan ook interfaces voor een gasmeter, zodat je gas en stroom naast elkaar ziet en merkt wanneer het gasverbruik oploopt.
Leg je dat verbruik naast de uurprijzen van stroom, dan zie je ook wanneer verwarmen goedkoop is. Hoe tijdsafhankelijke tarieven dat gaan veranderen, lees je in het artikel over tijdsafhankelijke nettarieven vanaf 2029. Hoe je een warmtepomp, laadpaal en batterij op één aansluiting laat samenwerken staat in het artikel over de 10 ampère-aansluiting. Het complete overzicht van meetapparatuur vind je onder energiemonitoring op tink.nl.
Wil je dat je hybride warmtepomp rustig en zuinig draait? Bekijk dan alle warmtepomp-thermostaten van tado° op tink.nl en combineer ze met slimme radiatorknoppen voor elke kamer.
