In de woonkamer is het ’s avonds precies goed, met een plaid op de bank en een kop thee in je hand. De radiator eronder voelt daarbij maar lauw aan. Of het is net andersom: de radiatoren gloeien en toch staat het raam op kiepstand, omdat de kamer te warm wordt. In beide gevallen beslist een instelling die je nooit te zien krijgt: de stooklijn. Stooklijn instellen klinkt als werk voor de installateur, maar het is vooral geduld en een beetje uitproberen.
Staat de lijn te hoog, dan betaal je voor warmte die je niet voelt. Staat hij te laag, dan blijven de kamers fris. Hier lees je wat de stooklijn doet, welke beginwaarden bij jouw huis passen en hoe je hem in kleine stappen bijstelt.
Wat is de stooklijn en wat doet hij in jouw huis?
De stooklijn is de afspraak tussen het weer buiten en het water in je verwarming. Hoe kouder het buiten is, hoe meer warmte je huis verliest en hoe warmer het cv-water moet zijn dat naar de radiatoren of de vloerverwarming stroomt. Wordt het milder, dan mag het water koeler worden. De rest regelt de installatie, meestal met een buitensensor.
Als grafiek is de stooklijn een lijn: op de ene as de buitentemperatuur, op de andere de aanvoertemperatuur. Twee knoppen bepalen hoe die loopt. De helling, ook wel steilheid genoemd, bepaalt hoeveel warmer het water wordt als het buiten kouder wordt. Het niveau, soms parallelverschuiving of voetpunt, schuift de hele lijn omhoog of omlaag. Sommige regelaars vragen in plaats daarvan om twee punten, bijvoorbeeld de aanvoertemperatuur bij min tien en bij plus twintig graden buiten.
Een warmtepomp werkt vrijwel altijd met een stooklijn. Een cv-ketel alleen als er een buitensensor op is aangesloten. Zonder sensor is er geen lijn en blijft alleen de maximale aanvoertemperatuur over. Daar kom je zo op terug.
De stooklijn bepaalt hoe warm het water wordt. De thermostaat bepaalt hoeveel warmte je vraagt. Werken die twee rustig samen, dan hoeft je installatie nooit in pieken te draaien. Een slimme thermostaat die je cv-ketel of warmtepomp via relais of OpenTherm aanstuurt, houdt die vraag mooi gelijkmatig.
Welke aanvoertemperatuur past bij jouw huis?
De ene ideale stooklijn bestaat niet. Hij hangt af van de isolatie, van de afgifte in je huis en van het klimaat in jouw regio. Als vertrekpunt helpen onderstaande waarden wel.
Vloerverwarming komt meestal toe met 30 tot 35 °C aanvoer, de helling ligt dan vaak tussen 0,2 en 0,5. Moderne radiatoren die geschikt zijn voor een warmtepomp hebben eerder 45 tot 55 °C nodig en een helling tussen 0,8 en 1,6. Bij oude radiatoren in een niet-geïsoleerd huis kan het 65 °C of meer worden, en dat remt elke warmtepomp af. De schalen verschillen per merk, dus de handleiding van je regelaar heeft het laatste woord.
Voor een warmtepomp loont elke graad. Hoe lager de aanvoertemperatuur, hoe zuiniger hij draait, en bij een echt lage stooklijn van maximaal 40 of 50 °C komen volgens Stimular ook lage temperatuurbronnen in beeld. Wat je installatie per jaar verbruikt, lees je in ons artikel over het stroomverbruik van een warmtepomp.
Daarbij komt dat de installateur de lijn bij de oplevering vaak ruim instelt. Dat garandeert comfort, maar kost rendement. Na de eerste winter is een kritische blik daarom de moeite waard.
Stooklijn instellen: zo ga je stap voor stap te werk
Bij het instellen telt een rustig tempo. Eén kleine wijziging, een paar dagen kijken en pas dan de volgende.
Begin op een koude dag
Veranderingen zie je het best als het buiten kouder is dan 5 °C. Bij zacht weer zijn de verschillen nauwelijks te meten. Noteer vooraf de huidige waarden of maak een foto van het display, zodat je altijd terug kunt. Een klein stookdagboek helpt extra: datum, buitentemperatuur ’s ochtends en ’s avonds, helling, niveau en hoe warm het aanvoelt.
Draai steeds aan één knop
Wijzig helling of niveau, nooit allebei tegelijk. Wacht daarna minstens 24 uur, bij vloerverwarming liever twee dagen, want de vloer reageert traag. Blijft het aangenaam warm, dan ga je een stap lager. Wordt het op de koudste ochtenden te fris, dan ga je een stap terug en laat je het daarbij.
Helling of niveau?
Is het alleen bij vorst te koud of te warm, dan draai je aan de helling. Is het het hele jaar door te warm of te koud, dan hoort het niveau te schuiven. Pas de betreffende waarde steeds maar een klein stukje aan: omlaag als het te warm wordt, omhoog als het niet warm genoeg blijft.
Houd de nachtverlaging klein
De stooklijn werkt het best als de verwarming geen grote sprongen hoeft te maken. Met een warmtepomp of vloerverwarming verlaag je de temperatuur ’s nachts daarom hooguit een tot twee graden. Anders haalt de installatie de achterstand ’s ochtends in met te heet water. Meer over wat verwarmen in de koude weken kost lees je in ons artikel over de eerste koude week.
Geen stooklijn op je cv-ketel? Dan helpt de maximale aanvoertemperatuur
Heeft je cv-ketel geen buitensensor, dan valt er geen lijn in te stellen. Dan zit de besparing in de maximale aanvoertemperatuur. Veel toestellen staan af fabriek een stuk heter ingesteld dan nodig. In een goed geïsoleerd huis is vaak 50 tot 60 °C genoeg. Het water komt dan koeler terug, een HR-ketel kan condenseren en werkt zuiniger. Stimular schat de besparing van een lagere aanvoertemperatuur op 4 procent bij een conventionele ketel tot circa 12 procent bij een HR-ketel.
Een handige proef: kijk of je huis op een koude dag met 50 °C warm blijft. Wordt het op de koudste dagen te fris, zet de temperatuur dan een stap hoger en verlaag hem in het voorjaar weer. Van het warm tapwater blijf je af: dat moet vanwege legionella gewoon 60 °C blijven.
Slimme thermostaat en stooklijn: wie doet wat?
De stooklijn bepaalt hoe warm het water is. Hoeveel warmte er in elke kamer aankomt, bepalen de thermostaten. Met slimme radiatorknoppen vraagt elke kamer alleen wat hij nodig heeft. De slaapkamer mag koeler blijven, de woonkamer warmer, en de installatie hoeft het water niet voor iedereen tegelijk heet te maken. Welke modellen het meest de moeite waard zijn, zie je in ons overzicht van de beste slimme radiatorknoppen, waaronder die van tado°.
Laat je je installatie daarnaast hydraulisch inregelen, dan krijgt elke radiator precies de hoeveelheid water die hij nodig heeft. Vaak kan de stooklijn daarna nog een stukje lager.
Stooklijn instellen: wanneer je de installateur erbij haalt
Een lagere stooklijn maakt zwakke plekken zichtbaar. Wordt de verste radiator als eerste koud terwijl het bij de warmtebron heet genoeg is, dan is de installatie waarschijnlijk niet goed ingeregeld. Dan helpt hydraulisch inregelen. Blijft alleen één radiator koud, dan lees je in ons artikel waarom een radiator niet warm wordt. Springt het bijverwarmingselement van je warmtepomp vaker aan dan verwacht, of haalt de installatie de gewenste temperatuur niet meer, bel dan de installateur. Hetzelfde geldt als de stooklijn is vergrendeld: bij sommige installaties zit hij in het installateursmenu.
Ook een bedrade thermostaat hoort in vakkundige handen, omdat die op 230 volt wordt aangesloten.
Veelgestelde vragen over de stooklijn
Wat betekent een stooklijn van 1,5?
Dat is een helling van 1,5: per graad dat het buiten kouder wordt, stijgt de aanvoertemperatuur met ongeveer anderhalve graad. Dat is een steile waarde, zoals je die bij oudere huizen met kleine radiatoren ziet. Bij vloerverwarming of een warmtepomp is 1,5 meestal veel te hoog. De schalen verschillen per merk.
Is een hoge of lage stooklijn beter?
De laagste waarbij je huis nog behaaglijk warm blijft. Elke graad minder aanvoer bespaart energie, bij een warmtepomp extra veel.
Wat gebeurt er als de stooklijn te laag staat?
Dan komt er te weinig warmte aan: de kamers blijven fris, vooral op de koudste dagen, en de radiatoren worden maar lauw. Verhoog de lijn in kleine stappen tot het weer klopt.
Kan ik de aanvoertemperatuur zelf instellen?
Bij veel toestellen wel, via de stooklijn in het menu of in de app van de fabrikant. Cv-ketels zonder buitensensor laten meestal alleen de maximale aanvoertemperatuur toe. Is de instelling vergrendeld, dan helpt de installateur.
Wil je dat je verwarming stilletjes met het weer meedenkt? Ontdek de slimme thermostaten van tado° bij tink en geef elke kamer zijn eigen behaaglijke temperatuur.
