Sinds 2 augustus gelden er binnen de Europese AI-verordening nieuwe transparantieregels voor content die door AI is gemaakt of bewerkt. Voor bestaande AI-systemen loopt er nog een overgangsperiode tot 2 december 2026 om de vereiste, machineleesbare markering technisch door te voeren. Maar de belangrijkste verplichting, dat een chatbot zich meteen als AI moet bekendmaken, geldt al.
De twee hoofdregels
De regels draaien om twee dingen. Praat je met een chatbot? Dan moet direct duidelijk zijn dat je met AI te maken hebt, niet pas in de kleine lettertjes van de voorwaarden. En is er beeld, geluid of video gemaakt dat overtuigend echt lijkt maar het niet is (een deepfake), dan moet dat zichtbaar of hoorbaar gemarkeerd worden.
Bij tekst ligt de labelplicht net iets genuanceerder. Die geldt vooral wanneer een tekst gaat over een onderwerp van algemeen belang, én zonder menselijke redactionele controle wordt gepubliceerd. Is een tekst door een redacteur nagekeken en bewerkt, dan vervalt de plicht.
Drie symbolen om het overzichtelijk te houden
De Europese Commissie stelt drie vrijwillig te gebruiken symbolen beschikbaar om dit visueel te uniformeren. Een algemeen AI-symbool geeft simpelweg AI-betrokkenheid aan. De twee andere symbolen maken een specifieker onderscheid: is content volledig door AI gegenereerd, of is een origineel achteraf bewerkt met AI? Daarnaast moeten aanbieders op de achtergrond metadata of digitale watermerken toevoegen, zodat platforms en toezichthouders content ook automatisch kunnen herkennen en filteren.
Wat valt er juist buiten deze regels?
Niet alles hoeft gelabeld te worden. Puur privégebruik is uitgesloten: deel je zelf een AI-plaatje in een groepsapp, dan hoef je daar geen label bij te zetten. Standaard nabewerking, zoals de automatische beeldoptimalisatie die je telefooncamera al jaren toepast, hoeft ook niet gemarkeerd te worden, zolang het onderwerp zelf niet fundamenteel verandert. En zoals eerder genoemd: tekst die door een redactie is gecontroleerd en bewerkt, valt buiten de labelplicht.
En je slimme speaker dan?
Praat je thuis tegen Google Home, Alexa of de AI-assistent in de Philips Hue-app? Technisch gezien praat je dan ook met een AI-systeem. Toch is de verwachting dat dit soort assistenten buiten de meldplicht valt, omdat de uitzondering geldt zodra het voor een normaal oplettende gebruiker al overduidelijk is dat er een AI aan het woord is. Niemand die ‘Hey Google’ zegt, denkt een mens aan de lijn te hebben. Voor je slimme huis verandert er in de praktijk dus vermoedelijk niets.
Nederland loopt nog wat achter met het toezicht
De Europese regels gelden direct in elk EU-land, maar het daadwerkelijke toezicht moet nationaal nog verder ingericht worden. In Nederland ligt de uitvoeringswet die dit moet regelen nog in internetconsultatie. De Autoriteit Persoonsgegevens krijgt naar verwachting de centrale rol voor onder meer deze transparantieverplichtingen, samen met de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur. Nederland haalde de oorspronkelijke deadline van augustus 2025 voor het aanwijzen van een toezichthouder niet, dus de regels gelden al wel, maar de handhavingsstructuur is nog in opbouw. Bij een overtreding kunnen boetes overigens oplopen tot 15 miljoen euro, of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet.
Een label is geen garantie voor waarheid
Een belangrijke kanttekening, ook onderstreept door de TÜV: een AI-label zegt op zichzelf niets over of iets ook klopt. Een manipulatie is niet altijd te herkennen aan typische beeldfoutjes, zeker niet nu die steeds beter verholpen worden. De belangrijkste bescherming blijft daarom ouderwets: check de originele bron, kijk wie de afzender is, en bevestig belangrijk nieuws bij een tweede, onafhankelijke bron.
We zullen zien of dit daadwerkelijk verandert hoeveel overduidelijke AI-flyers er nog langskomen, of dat de meeste makers de nieuwe regel gewoon negeren.
